Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derneği

ÇOCUK ENDOKRİNOLOJİSİ ve DİYABET DERNEĞİ ile

EGE ÇOCUK ENDOKRİN ve DİYABET DERNEĞİ

TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR

ÇOCUKLUK ve ERGENLİKTE GUATR

GUATR NEDİR?

Tiroid bezinin büyümesine guatr denir. Tiroid bezi boynun aşağı ön kısmında bulunan, kelebeğe benzer şekli olan endokrin (hormon üreten) bir bezdir.

Tiroid normal boyutta olduğu zaman görülmez ve elle hissedilmez. Büyüdüğü zaman elle hissedilir ve baş normal durumda veya geriye atıldığı zaman görünür hale gelir. Bezin bütünü yaygın bir şekilde büyüdüğü gibi bazen küçük bir parçası büyüyebilir. Bezin küçük bir parçasının büyümesine tiroid nodülü denir. Tiroid nodülleri bir veya birden fazla olabilir.

Tiroid bezinin vücuttaki görevi tiroid hormonları yapmak ve kana salgılamaktır.

TİROİD HORMONLARININ VUCUTTAKİ ETKİLERİ NELERDİR?

Tirod hormonlarının büyüme ve gelişme, oksijen kullanımı ve ısı oluşumu, sinirsel işlevler, şeker, yağ, protein ve vita-minlerin kullanımı üzerine etkileri vardır. Özellikle ilk iki yaşta zeka gelişimi için tiroid hormonları mutlaka gereklidir.

Kanda hormon düzeyinin azalması veya yükselmesi durumunda hastalık belirtileri oluşur.

TİROİD HORMONLARI NELERDİR?

Tirod hastalarında hormon tahlili yapıldığında T3, T4, TSH ölçümleri yapılır.

T4 ve T3 tiroid bezinden, TSH beynimizin bir parçası olan hipofizden salgılanır. TSH tiroid bezini uyararak tiroid hormonlarının yani T3 ve T4’ün salgılanmasını sağlar.

GUATRDA TİROİD HORMON DÜZEYLERİ NASILDIR?

Guatr tanısı almış hastalarda tiroid hormonları kanda üç farklı durumda saptanabilir:

Normal düzeylerde olabilir. Hastaların büyük bir kısmında normal düzeylerde tiroid hormonları ile seyreden bu tip guatra basit guatr denir, nodül, kanser ve iltihap saptanmaz.

Artmış düzeylerde olabilir, bu duruma hipertiroidi denir. H i p er tiroid iz m

tiroid bezinin aşırı çalışması ve fazla miktarda hormonun kana salgılan-masıdır. Bu durumun nedeni çoğunlukla Graves Hastalığıdır. Vücudun bağışıklık sisteminde gelişen bir hata nedeni ile tiroid bezinin normal çalış-ması bozulur, aşırı hormon üretilir ve salgılanır, aynı zamanda guatr gelişir. Çocukta sıkıntı, sinirlilik, terleme, çarpıntı, uykusuzluk, kilo kaybı, aşırı hareketlilik, ishal görülebilir.

3. Azalmış düzeylerde olabilir, bu duruma hipotiroidi denir.
Hipotiroidizm tiroid bezinin az çalışması ve kanda hor

mon düzeylerinin düşük olmasıdır. Bu genel-likle çocukluk ve ergenlik çağında Hashimato Hastalığı denilen tiroid bezi hastalığında görülür. Ayrıca doğuştan hormon yapımında olan hatalar sonucunda kanda hormon miktarı azalır, bebek ve çocuklarda guatr oluşur. Çocukta durgunluk, büyümede duraklama, zeka geriliği, aşırı uyku, kilo alma görülebilir.

"Zehirli ve zehirsiz guatr" şeklindeki tanımlamalar uygun değildir. Guatrı olan hastaların kanda tiroid hormonları ölçülerek normal, düşük veya yük-sek değerlerde olup olmadığı saptanır.

GUATR NEDENLERİ NELERDİR?

Tiroid bezinin büyümesinin birçok nedeni vardır:

1. iyot eksikliği: Besinler ile yetersiz iyot alınmasıdır.

Sularda bulunan iyot miktarı da çok önemlidir. iyot alımı yetersiz olursa tiroid bezinin çalışması bozulur ve bez

iyot, tiroid hormonunun yapımı için gerekli olan çok önemli bir maddedir. Özellikle deniz ürünleri iyottan zengindir.

Büyür. İyot eksikliği bölgesel olduğundan o bölgede yaşayanların çoğunluğunda guatr olur.

iyot eksikliği bölgelerinde yaşayan çocukların zeka düzeylerinde ve okul başarılarında düşüklük görülebilir. Eğer iyot eksikliği ileri yaşlara kadar devam ederse ye-tişkinlerin anlama, kavrama yetenekleri bozulur, meslek-te başarısızlığa yol açar.

Ülkemizde yaklaşık 3 milyon kişi iyot eksikliği bölgelerinde yaşamaktadır. Bu nedenle iyot eksikliği halk sağlığı sorunu olarak kabul edilmektedir. Önlem olarak iyotlu tuzun kullanılması yasallaştırılmış ve yaygın hale getiril-miştir. Dünyada 1.5 milyar kişi iyot eksikliğinden etkilen-mektedir (Bkz. kapak resmi).

Bazı ilaçlar ve yiyeceklerin aşırı miktarda alınması: Bunlara guatr yapıcı maddeler denir. Tirod hormon yapımını azaltırlar ve guatr oluşumuna neden olurlar. Bu yi-yeceklere örnek olarak soya fasulyesi, karalahana, karnabahar verilebilir.
Tiroid nodülleri,
Tiroid kanserleri,
Tiroid bezinin iltihabi hastalıkları da guatr’a neden ola-bilirler.

KİMLERDE GUATR OLUR?

iyodu yetersiz alanlar
Fazla miktarda guatr yapıcı ilaç ve yiyecek tüketenler
Ailesinde guatr olanlar
Kızlar erkeklerden daha fazla risk altındadır

GUATR BELİRTİLERİ NELERDİR?

Boynun ön kısmında yaygın veya nodül şeklinde şişlik görülebilir.

Guatr oldukça büyük ise yutma ve nefes alma güçlükleri, ses kısıklığı olabilir. Ancak bu durum çocuklarda çok nadirdir.

Tiroid bezi fazla çalışıyor ise (hipertiroidi) zayışama, sinirlilik, çarpıntı, ellerde titreme, ishal sık rastlanan belirtilerdir.

Tiroid bezi az çalışıyor ise (hipotiroidi) çabuk yorulma, hareketlerde yavaşlama, üşüme, kabızlık, saçlarda dökülme, uykuya meyil, kavrama güçlüğü dikkati çeker.

GUATRDA TANI YÖNTEMLERİ NELERDİR?

Muayene: Hekim muayenesi ile tiroid bezinin büyüklük derecesi, varsa nodül saptanır.
Kanda tiroid hormonlarının ölçümü
Kanda tiroid antikorları ölçümü (gerekirse)

Tiroid ultrasonografisi: Tiroid bezinin büyüklüğü, yapısının düzgünlüğü ve nodül, kist varlığı görüntülenir.

Tiroid sintigrafisi: Nodüllerin ve/veya tiroid bezinin çok veya az çalıştığını gösterebilir.
ince iğne biyopsisi: Tiroid nodül, kanser ve iltihabi durumlarının tanısında önemlidir.

TEDAVİ NASIL YAPILIR?

Tedavi bezin büyüklüğüne ve altta yatan nedene dayanır.

Guatr izlem ve tedavi seçenekleri şunlardır:

• Gözlem:

Eğer guatr basit tip ise, hormon düzeyleri normal ise, tedavi verilmeden izlenebilir.

• Tıbbi tedavi:

Küçük-orta büyüklükteki guatrlar ağızdan verilen tiroid hormonu (levotiroksin) ile tedavi edilebilir. Guatr hipertiroidi ile birlikte ise yani hormon düzeyleri yüksek ise tiroid hormonunun yapımını engelleyen ilaçlar (propiltiourasil veya metimazol gibi) ile tedavi uygulanır.

ilaç tedavisi başlanırsa hekimin önerdiği zaman aralıkları ile kanda hormon düzeyleri kontrol edilir.

• Cerrahi tedavi:

Tiroid bezinin bir parçası veya tamamı operasyon ile çıkarılabilir. fiu durumlarda cerrahi tedavi düşünülür:

Guatr çok büyük ve solunum ve yutma güçlüğü yapı-yorsa,

Tıbbi tedavi ile tiroid bezi büyü-meye devam ediyorsa,

Tıbbi tedavi ile yanıt alınamayan hipertiroidi varsa,
Tirod bezinde çok sayıda ve uzun süre devam eden nodüller varsa,

Tiroid kanseri varsa.

TUZ

• İyotlu tuz kullanımının yaygınlaşması iyot eksikliğine bağlı guatrın önlenmesi açısından çok önem lidir.